Ze świata nauki

Wydarzenia naukowe w 2023 roku, na które warto czekać

Fot. źródło: Astrofaza, https://astrofaza.pl/wydarzenia-naukowe-w-2023-roku-na-ktore-warto-czekac/

Obserwatorium Vera Rubin w Chile (na zdjęciu) ma rozpocząć wykonywanie zdjęć w lipcu 2023 roku. Teleskop, który ma specjalną konstrukcję z trzema zwierciadłami i kamerę zawierającą ponad trzy miliardy pikseli detektorów półprzewodnikowych, będzie w stanie przeskanować całe południowe niebo w zaledwie trzy noce.

Kosmiczny teleskop Euclid, opracowywany przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA), ma krążyć wokół Słońca przez sześć lat i robić zdjęcia, aby stworzyć trójwymiarową mapę Wszechświata. Wystartuje również misja obrazowania rentgenowskiego i spektroskopii Japońskiej Agencji Badań Lotniczych i Kosmicznych. To orbitujący wokół Ziemi satelita, który będzie wykrywał promieniowanie rentgenowskie z odległych gwiazd i galaktyk.

Sonda JUICE – planowana sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) mająca dotrzeć do układu Jowisza w celu przebadania trzech jego księżyców: Ganimedesa, Kallisto i Europy. Sonda ma przeprowadzić poszukiwania płynnej wody, znajdującej się pod powierzchnią tych obiektów, pod kątem możliwości występowania na nich życia. Planowany start to kwiecień 2023.

dearMoon – pierwsza turystyczna wyprawa na Księżyc, finansowana przez japońskiego miliardera Yusaku Maezawę. Jedenastoosobowa załoga ma wyruszyć w sześciodniowy lot kosmiczny na pokładzie Starshipa.

Możliwy przełom w leczeniu Alzheimera: Lekanemab jest przeciwciałem monoklonalnym, które usuwa białko amyloidu-β gromadzące się w mózgu. W badaniu klinicznym wykazano, że lek spowalniał spadek zdolności umysłowych o 27% w porównaniu z placebo. Blarcamesine, kolejny lek na Alzheimera, będzie nadal przechodził przez próby kliniczne. Blarcamesina aktywuje białko, które poprawia stabilność neuronów i ich zdolność do łączenia się ze sobą.

Sposób na odpady radioaktywne – otwarty zostanie pierwszy na świecie magazyn odpadów radioaktywnych. Znajduje się na Olkiluoto, wyspie u południowo-zachodniego wybrzeża Finlandii. Fiński rząd zatwierdził budowę głębokiego, podziemnego składowiska.  Około 6500 ton radioaktywnego uranu zostanie zapakowanych w miedziane kanistry, które zostaną pokryte gliną i zakopane w tunelach z granitowego podłoża skalnego 400 metrów pod ziemią. Materiał jądrowy ma zostać tam zamknięty przez kilkaset tysięcy lat. Tyle czasu potrzeba, aby poziom promieniowania stał się na tyle niski, by nie był już szkodliwy.

Źródło: https://astrofaza.pl/wydarzenia-naukowe-w-2023-roku-na-ktore-warto-czekac/

Jakie były najważniejsze wydarzenia naukowe 2022 roku?

Lista najważniejszych przełomów naukowych wg magazynu „Science” to: start misji Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba; sukces upraw nasion „wieloletniego ryżu”; rozwój kreatywności sztucznej inteligencji; odkrycie gigantycznej bakterii Thiomargarita magnifica; pomyślne testy szczepień na wirusy oddechowe RSV; odkrycie genów odpowiedzialnych za przetrwanie epidemii dżumy sprzed 700 lat w DNA współczesnych Europejczyków; pomyślny test programu obrony planetarnej; rekonstrukcja prehistorycznego ekosystemu na podstawie fragmentu DNA sprzed 2 mln lat.

Teleskop Jamesa Webba

Fot. źródło: Komputer, https://www.komputerswiat.pl/artykuly/redakcyjne/tak-dziala-kosmiczny-teleskop-jamesa-webba-cud-techniki-robiacy-niezwykle-zdjecia/s5bh81f

Teleskop Jamesa Webba jest najbardziej zaawansowanym technologicznie instrumentem badawczym wysłanym w kosmos, dzięki któremu naukowcy będą w stanie poznać najodleglejsze zakątki wszechświata z nieosiągalną dotychczas dokładnością. Teleskop umieszczono w odległości 1,5 mln km od Ziemi, a jego zadaniem będzie m.in. obserwacja egzoplanet oraz najstarszych galaktyk we wszechświecie. Tak naprawdę to dopiero początek „rewolucji w nauce” i pracy Teleskopu Jamesa Webba i właśnie dlatego to on zasłużył na miano „Najważniejszego Przełomu Naukowego 2022 roku” według „Science”.

Sztuczna inteligencja

Fot. źródło: Komputer, https://www.komputerswiat.pl/artykuly/redakcyjne/sztuczna-inteligencja-a-kreatywnosc-czy-maszyna-moze-byc-tworcza/mj4sjw9

Dziś funkcjonujące inteligentne algorytmy, potocznie określane „sztucznymi inteligencjami” nie mają nic wspólnego z tym, do czego przez lata przyzwyczaiła nas kinematografia i literatura SF. Do tzw. silnej sztucznej inteligencji, czyli maszyny, która osiągnie zdolności ogólnego abstrakcyjnego myślenia na takim poziomie, na jakim robimy to my, jeszcze daleka droga. Niemniej, wyuczone za pomocą wielowarstwowych sieci neuronowych, dziś funkcjonujące sztuczne inteligencje są świetne w rozpoznawaniu wzorców. Pozwoliło to maszynom „nauczyć się” czytać, rozpoznawać obrazy (przedmioty, twarze itp.) czy dźwięki (rozpoznawanie mowy to również zasługa inteligentnych algorytmów). Czy maszyny mogą być kreatywne? Okazuje się, że tak — oczywiście ich kreatywność ściśle zależy od tego, czego daną maszynę nauczymy. Sama nauka jednak nie wystarczy, istotny jest również rozwój technologii maszynowego uczenia. Na przykład pojawienie się tzw. sieci neuronowych typu GAN przeniosło wcześniejsze zdolności w rozpoznawaniu wzorców na zupełnie nowy poziom — maszyna już nie tylko rozpoznaje, ale też kreuje rzeczywistość na podstawie danych.

Test obrony planetarnej NASA

Fot. źródło: Nasa/Johns Hopkins APL/Steve Gribben handout/EPA

Celem misji o nazwie DART (Double Asteroid Redirection Test) było zderzenie niewielkiego bezzałogowego statku kosmicznego z asteroidą Dimorphos i zmiana jej orbity. NASA oficjalnie poinformowała, że wrześniowy test obrony planetarnej w ramach misji DART zakończył się powodzeniem. Sondzie wysłanej przez agencję udało się skutecznie zmienić trajektorię lotu asteroidy Dimorphos. W dalszej perspektywie program ten ma bowiem chronić Ziemię przed potencjalną kolizją z innymi ciałami niebieskimi oraz pomóc naukowcom opracować odpowiednie strategie działania w razie wystąpienia takiego zagrożenia.

Wieloletni ryż

Fot. źródło: https://fr.wikipedia.org/wiki/Fichier:Perennial_rice_regrowth.JPG

Wyjątkowość tej nowej odmiany ryżu polega na tym, że jest ona rośliną wieloletnią. Ryż PR23 jest krzyżówką odmiany azjatyckiej i jej dzikiej krewniaczki afrykańskiej. To zaś przynosi duże korzyści ekonomiczne: po pierwszym roku koszty spadają aż o połowę, a każdy hektar wymaga od farmerów od 68 do 77 dni pracy mniej. W rolnictwie nie ma jednak cudownych rozwiązań. Stosowanie orki do usuwania korzeni jednorocznego ryżu służy również pozbywaniu się chwastów. Dlatego rolnicy uprawiający PR23 musieli dodatkowo, raz lub dwa, stosować środki chwastobójcze. Usuwanie „starego” ryżu dotychczasowych odmian pomagało również pozbyć się szkodników i chorób, co może być problemem dla rośliny rosnącej na polu aż 5 lat. Po tak długim czasie system korzeniowy PR23 będzie też lepiej rozwinięty w glebie, co zmusi rolników – przy ponownym sadzeniu odmiany po kilku latach – do głębszego przeorania gleby. Jest jednak duża szansa, że plusów upraw nowej odmiany jest więcej niż minusów.

Szczepionka przeciw RSV

Źródło: Puls Medycyny, https://pulsmedycyny.pl/wirus-rsv-szczepionka-wysoce-skuteczna-w-badaniach-klinicznych-1143368

Nirsevimab – pierwsza na świecie potencjalna szczepionka przeciw RSV dla wszystkich niemowląt, wykazuje 74,5 procentową skuteczność w zapobieganiu zakażeniom – dowiodło  międzynarodowe, randomizowane badanie kliniczne III fazy. Pojedyncza dawka szczepionki nirsevimab przeciwko groźnemu wirusowi dróg oddechowych małych dzieci – RSV – ma zapewniać ochronę przez cały sezon chorobowy.

 

Bakteria Thiomargarita magnifica

Fot. źródło: AFP/East News

Bakteria Thiomargarita magnifica, dochodząca niekiedy nawet do 2 cm, jest prawie 5 tys. razy większa od typowego, widocznego jedynie pod mikroskopem przedstawiciela świata bakterii. Na razie nie wiadomo, dlaczego stała się ona w toku ewolucji aż tak duża. Być może dzięki wielkości zyskała przewagę nad drapieżnikami. Na razie atakujących ją organizmów nie znaleziono. Nie natrafiono też na nią w innych niż karaibskie lasy namorzynowe rejonach świata. Według naukowców nowo odkryte bakterie nie są w żaden sposób niebezpieczne dla ludzi. Cała długa komórka Thiomargarita magnifica jest aktywna pod względem produkcji białek i energii. Uczeni nie znają jeszcze odpowiedzi na pytanie, jaką dokładnie rolę Thiomargarita magnifica pełni w ekosystemie.

Zaraza dżumy sprzed 700 lat

Fot. źródło: PAP/EPA/CDC, https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1468560%2Cnaukowcy-przyjrzeli-sie-genom-odpowiedzialnym-za-odpornosc-przeciwko

Zaraza, która 700 lat temu zdziesiątkowała ówczesny świat, może wpływać na zdrowie współczesnych ludzi? Pionierskie i, nie ma co ukrywać, niesamowite badanie analizujące DNA wielowiekowych szkieletów pokazało, że coś jest na rzeczy. Czarna śmierć to jeden z najbardziej śmiercionośnych i ponurych momentów w historii ludzkości. Badacze już wcześniej podejrzewali, że wydarzenie o takiej skali nie pozostało bez wpływu na ludzką ewolucję. Chcąc to sprawdzić, przeanalizowali DNA pobrane z zębów 206 ludzkich szczątków pochodzących sprzed i po epidemii, a także z momentu jej trwania. Analiza obejmowała próbki kości zebrane z Londynu i Danii. Ludzie, którzy przeżyli zarazę, otrzymali dobrze funkcjonującą kopię genu od obojga rodziców. Idąc dalej, ci, którzy przeżyli, przekazali geny kolejnym pokoleniom (odbudowa populacji po dżumie do stanu przed zarazy zajęła prawie 150 lat), co sprawiło, że ta mutacja zaczęła częściej występować w populacji. I tak występuje do dziś.

Rekonstrukcja pradawnego ekosystemu

Fot. źródło: Uniwersytet Cambridge, https://nauka.tvp.pl/64982645/jak-wygladala-ziemia-2-miliony-lat-temu-odkryto-najstarsze-dna

Najstarsze jak dotychczas odkryte DNA otwiera nowy rozdział w historii ewolucji. Te mikroskopijne fragmenty środowiskowego DNA odkryli naukowcy z Uniwersytetu Cambridge oraz Uniwersytetu Kopenhaskiego. Na podstawie tych niewielkich śladów życia obecnych w glinie i kwarcu – minerale  zbudowanym głównie z dwutlenku krzemu, udało się odtworzyć pradawny ekosystem Grenlandii. Próbki zostały pobrane z osadów z Oceanu Arktycznego północnej Grenlandii. Ówczesna temperatura wyspy była wyższa od obecnej o około 10-17 stopni Celsjusza. Odkryte DNA wskazuje, że ekosystem nosi ślady obecności zwierząt, roślin i mikroorganizmów. Na opisywanym obszarze mogły żyć renifery, zające, lemingi, a rosły brzozy i topole. Mapę uzupełniają bakterie i grzyby, a wszystko to pokazuje wzajemne oddziaływania między poszczególnymi organizmami. Naukowcy odkryli również, że żyły tam przed wymarciem mastodonty należące do rodziny słoniowatych. Wcześniej uważano, że mastodonty nie zawędrowały tak daleko ze swoich rodzimych siedlisk w Ameryce Północnej i Środkowej.

Źródła:

https://www.well.pl/life/148/magazyn_science_wybral_najwazniejsze_przelomy_i_odkrycia_naukowe_2022_roku,10965.html

https://www.projektpulsar.pl/srodowisko/2170715,1,ithiomargarita-magnificai-czyli-bakteria-wielka-jak-gora.read

https://www.projektpulsar.pl/srodowisko/2195414,1,naprawde-wieloletni-ryz-daje-dobre-plony-i-oszczednosci.read

https://www.komputerswiat.pl/artykuly/redakcyjne/sztuczna-inteligencja-a-kreatywnosc-czy-maszyna-moze-byc-tworcza/mj4sjw9

https://pulsmedycyny.pl/wirus-rsv-szczepionka-wysoce-skuteczna-w-badaniach-klinicznych-1143368

https://www.well.pl/life/148/nasa_celowo_zderzyla_swoja_sonde_z_asteroida_dimorphos_byl_to_pierwszy_w_historii_test_obrony_planetarnej,10411.html

https://www.medonet.pl/zdrowie/zdrowie-dla-kazdego,zaraza-sprzed-700-lat-wplywa-na-nasze-zdrowie-teraz–niesamowite-wyniki-badan,artykul,77906373.html

https://nauka.tvp.pl/64982645/jak-wygladala-ziemia-2-miliony-lat-temu-odkryto-najstarsze-dna

Księżyc z Marsem w tle

Fot. źródło: Komputer Świat, https://www.komputerswiat.pl/aktualnosci/wydarzenia/koniec-misji-artemis-1-gdzie-i-o-ktorej-ogladac-powrot-kapsuly-orion/qrt3ey7

Orbita Czerwonej Planety oraz naszego Księżyca ułożyły się tak, że ta pierwsza wystawała znad Srebrnego Globu, zupełnie jakby wschodziła nad nim.

Źródło: https://fotoblogia.pl/ksiezyc-z-marsem-w-tle-to-zdjecie-zachwycilo-swiat,6843745330448928a

Koniec misji Artemis 1.

Fot. źródło: Komputer Świat, https://www.komputerswiat.pl/aktualnosci/wydarzenia/koniec-misji-artemis-1-gdzie-i-o-ktorej-ogladac-powrot-kapsuly-orion/qrt3ey7

Jedenastego grudnia mija dokładnie 50 lat od ostatniej misji Apollo, zanumerowanej liczbą 17. W tę rocznicę bezzałogowa kapsuła Orion wróci na Ziemię po kilkutygodniowej tułaczce wokół Księżyca. Artemis 1 to pierwsza z wielu misji NASA, które mają przybliżyć ludzkość do powrotu na Księżyc. Ostatnia misja, Apollo 17, miała miejsce ok. 11 grudnia 1972 r. – wtedy ludzkość po raz ostatni wylądowała na srebrnym globie. NASA będzie chciała to powtórzyć, ale by było to możliwe, potrzebny jest szereg testów – w tym kapsuły Orion, która z sukcesem wystartowała 16 listopada 2022 r., a 11 grudnia 2022 powróci na Ziemię.

Źródło: https://www.komputerswiat.pl/aktualnosci/wydarzenia/koniec-misji-artemis-1-gdzie-i-o-ktorej-ogladac-powrot-kapsuly-orion/qrt3ey7

Ciemna materia i energia

Gromada galaktyk tak jak ją obserwujemy (po lewej) oraz ta sama gromada z naniesionym rozkładem ciemnej materii, który wywnioskowano z obserwacji ruchu poszczególnych obiektów Źródło fot.: benchmark.pl, https://www.benchmark.pl/aktualnosci/dzien-ciemnej-materii.html

Według naukowych teorii, to co tworzy i wypełnia cały Wszechświat, a jest możliwe do określenia jak coś istniejącego, to tak zwana ciemna energia (stanowi około 66% ogólnego bilansu masa-energia), ciemna materia (stanowi 27%) i materia zwykła, czyli widzialna (to jedynie 5%).

Określenie ciemna materia to materia, której nie jesteśmy w stanie zobaczyć za pomocą tradycyjnych technik obserwacji, a przede wszystkim naszych zdolności do postrzegania wizualnego i w innych zakresach promieniowania elektromagnetycznego, takich jak promieniowanie radiowe, podczerwień, ultrafiolet i energetyczne promieniowanie. Obecność ciemnej materii można określić jedynie dzięki obserwacjom jej wpływu grawitacyjnego na otoczenie. Czym może być ciemna materia? To pytanie, na które wciąż nie mamy jednoznacznej odpowiedzi.

Jeszcze większą zagadką jest ciemna energia. Na istnienie ciemnej energii wskazują obserwacje wielkoskalowych struktur jak supergromady galaktyk, soczewkowanie grawitacyjne, dane dostarczane przez pomiary mikrofalowego promieniowania tła, pomiary stałej Hubble’a, która określa tempo rozszerzania się Wszechświata. Uznajemy potrzebę istnienia ciemnej energii, by wyjaśnić obserwowane tempo rozszerzania się Wszechświata, ale nie potrafimy wciąż powiedzieć jednoznacznie, czym mogłaby ona być. Zależnie od postulatów, ciemna energia mogłaby być tym, co określane jest jako stała kosmologiczna w równaniach teorii ogólnej względności, hipotetyczne pole nazywane kwintesencją, jak i czymś innym. Są też przeciwnicy istnienia ciemnej energii, którzy uważają, że ciemna energia jest tylko iluzją związaną z innym zachowaniem się Wszechświata w naszym otoczeniu w porównaniu z jego resztą.

Źródło: https://www.benchmark.pl/aktualnosci/dzien-ciemnej-materii.html

Jak powstają gwiazdy?

Fot. źródło: https://naukatolubie.pl/jak-powstaja-gwiazdy/

Naukowcy od lat badają powstanie Drogi Mlecznej czy, precyzyjniej, powstawanie gwiazd w jej obrębie. Przez 50 lat szacowano, czy  gwiazdy z okresu powstania galaktyki powstawały znacznie szybciej niż obecnie. Nie znamy wszystkich zjawisk i reakcji, jakie zachodzą we Wszechświecie. W astrofizyce i kosmologii naukowcy posługują się więc pewnymi modelami, które powstają z dostępnej nam wiedzy, z matematycznych uproszczeń, na które jesteśmy skazani oraz pewnych założeń. To jednak bardzo często skutkuje rozbieżnościami między danymi obliczeniowymi a tym, co jesteśmy w stanie zaobserwować.

Źródło: https://naukatolubie.pl/jak-powstaja-gwiazdy/ 

Zdjęcie niezwykłego zjawiska atmosferycznego

Fot. źródło: O2, https://www.o2.pl/pogoda/zaobserwowane-w-niemczech-zdjecie-niesie-sie-po-sieci-6831054439967424a

W sieci pojawiło się zdjęcie wykonane w Mannheim w zachodnich Niemczech. Na zdjęciu widać zachmurzone niebo z jednym, niezwykłym szczegółem. W środku chmur, tuż nad wieżą kościoła utworzył się ogromny otwór w kształcie koła – cavum i oznacza chmurę w chmurze. By takie zjawisko powstało, obłoki chmur Altocumulus, Stratocumulus lub Cirrocumulus muszą być silnie wychłodzone. Ich temperatura musi wynosić nawet minus 30 stopni. W atmosferze nie powinno być gwałtownych ruchów powietrza oraz jąder kondensacji, na których kropelki mogłyby osiąść i zamarznąć. Kiedy takie warunki zostaną przerwane, np. przez samolot, wtedy dochodzi do powstania cavum.

Źródło: https://www.o2.pl/pogoda/zaobserwowane-w-niemczech-zdjecie-niesie-sie-po-sieci-6831054439967424a

Czarny pierścień na niebie

Źródło: Pixabay, fot: Kanał24

Pierwszego listopada nad drogą w Wietnamie zauważono czarny pierścień. Naoczni świadkowie sugerowali, że może to być pierścień dymu. Wcześniej mieli go zauważyć mieszkańcy Pakistanu, Anglii i Kanady. Tajemnicze czarne pierścienie były wcześniej widziane w Kazachstanie. Jeden z nich został uwieczniony na filmie opublikowanym w kwietniu 2015 roku. Użytkownicy mediów społecznościowych natychmiast zareagowali na to zjawisko. Niektórzy przyglądali się pierścieniowi z podziwem, inni natomiast nazwali czarny pierścień „portalem do piekła” i efektem czarów.

Eksperci są przekonani, że pierścień jest mniej tajemniczy, niż się wydaje. Na przykład w Chicago zauważono go po eksplozji transformatora. W Wielkiej Brytanii był widziany po testach fajerwerków. Zazwyczaj takie czarne pierścienie to wiry dymne, które powstają po wybuchu, na przykład z komina fabrycznego.

https://wiadomosci.wp.pl/czarny-pierscien-na-niebie-swiadkowie-komentuja-portal-do-nieba-6829301721704960a

Filary Stworzenia, czyli miejsce, w którym powstają gwiazdy

Fot. źródło: NASA, https://wiadomosci.onet.pl/swiat/nasa-pokazala-najnowsze-zdjecia-z-kosmosu-oto-filary-stworzenia/56x238z?utm_source=browser_viasg_wiadomosci&utm_medium=pushpushgo&utm_campaign=allonet_00d_&srcc=ucs&utm_v=2

Nowe zdjęcia wykonane za pomocą teleskopu Webba zaprezentowała NASA. Przedstawiają one tzw. Filary Stworzenia, czyli miejsce, w którym powstają gwiazdy i układy planetarne. Najnowsze zdjęcia zestawiono z wykonanymi wcześniej przez słynny teleskop Hubble’a. Filary Stworzenia to część Mgławicy Orzeł w konstelacji Węża. Znajdują się one około 6,5 tys. lat świetlnych od Ziemi i zbudowane są przede wszystkim z wodoru.

Źródło: https://wiadomosci.onet.pl/swiat/nasa-pokazala-najnowsze-zdjecia-z-kosmosu-oto-filary-stworzenia/56x238z?utm_source=browser_viasg_wiadomosci&utm_medium=pushpushgo&utm_campaign=allonet_00d_&srcc=ucs&utm_v=2

Bieguny zmieniają położenie częściej niż uważano

Źródło fot.: NASA, https://tech.wp.pl/ziemia-pole-magnetyczne-bieguny-zmieniaja-polozenie-czesciej-niz-uwazano,6432576641431169a

Pole magnetyczne znajduje się we wnętrzu i naokoło Ziemi. Jego podstawowym zadaniem jest ochrona naszej planety przed promieniowaniem słonecznym. Bieguny magnetyczne, czyli biegun północny i południowy, pozostają w nieustannym ruchu. Poruszają się z prędkością średnio około 15 km w ciągu roku. W 2007 biegun północny przesunął się o 55 kilometrów w kierunku północno-zachodnim. Istnieje interaktywna mapa obrazująca zmianę położenia magnetycznego bieguna północnego na przestrzeni 50 lat (https://www.ncei.noaa.gov/maps/historical_declination/). Po raz pierwszy położenie północnego bieguna magnetycznego odkrył w 1831 roku brytyjski oficer i badacz Arktyki i Antarktydy James Clark Ross. Od tamtego momentu biegun przewędrował 2250 km. Przebiegunowanie może mieć wiele szkodliwych skutków, wśród których wymienia się m.in. zwiększoną ekspozycję na promieniowanie słoneczne czy zakłócenia technologiczne.

W związku ze zmianą położenia biegunów magnetycznych Ziemi na katowickim lotnisku dokonano ostatnio zmian w oznakowaniu pasa startowego.

Bieguny magnetyczne nie pokrywają się z biegunami geograficznymi. Okazuje się, że pole magnetyczne nie jest symetryczne względem osi obrotu Ziemi, dlatego bieguny północny i południowy nie leżą też dokładnie po przeciwnych stronach planety.  Co więcej, biegun magnetyczny znajdujący się na półkuli północnej nazywamy biegunem magnetycznym północnym, chociaż z punktu fizyki jest to biegun… południowy.

 

Źródło: https://naukatolubie.pl/dokad-wedruja-bieguny/

https://tech.wp.pl/katowickie-lotnisko-w-pyrzowicach-pierwsza-taka-zmiana-w-historii,6821439709608800a

https://tech.wp.pl/ziemia-pole-magnetyczne-bieguny-zmieniaja-polozenie-czesciej-niz-uwazano,6432576641431169a

„Mikroroboty” – glony wykorzystano w walce z zapaleniem płuc

Fot. źródło: https://geekweek.interia.pl/medycyna/news-mikroroboty-wykorzystano-w-walce-z-zapaleniem-pluc-i-to-z-po,nId,6311722?utm_source=webpush& utm_medium=push&utm_campaign=CampaignName

Wykorzystane przez naukowców mikroroboty nie są mikroskopijnymi maszynami zbudowanymi z metalowych komponentów i kabli – są one komórkami glonów, które pokryte są warstwą nanocząstek antybiotyków. Glony zapewniają transport niezbędnych cząsteczek w płucach, co jest kluczem do ukierunkowanego i skutecznego leczenia.

Nowa technologia powoduje zmniejszenie szkodliwych stanów zapalnych, co poprawia walkę z infekcjami. Mikroroboty dostarczają leki dokładnie tam, gdzie jest to potrzebne. Ponadto naukowcy stwierdzili, że są one bardziej skuteczne niż dożylne wstrzyknięcie antybiotyków. Dawka antybiotyków w tym przypadku musiała być aż 3000 razy większa niż dawka dostarczona przez komórki glonów, by osiągnąć taki sam efekt.

Źródło: https://geekweek.interia.pl/medycyna/news-mikroroboty-wykorzystano-w-walce-z-zapaleniem-pluc-i-to-z-po,nId,6311722?utm_source=webpush&
utm_medium=push&utm_campaign=CampaignName#utm_source=paste&utm_medium=paste&utm_campaign=firefox

Źródło: https://wiadomosci.wp.pl/nagroda-nobla-z-fizyki-przyznana-jest-werdykt-ze-sztokholmu-6819315214846816a

Nagroda Nobla z fizyki

Fot. źródło: WP, EPA, PAP, https://wiadomosci.wp.pl/nagroda-nobla-z-fizyki-przyznana-jest-werdykt-ze-sztokholmu-6819315214846816a

Ogłoszono decyzję w sprawie tegorocznej Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki. Rozstrzygnięcie Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk przedstawiono w Sztokholmie. Nagrodę otrzymał zespół trzech badaczy mechaniki kwantowej: Alain Aspect, John F. Clauser i Anton Zeilinger za prace i eksperymenty związane „ze splątanymi fotonami, ustaleniem naruszenia nierówności Bella i pionierską informatyką kwantową”. Badania mają szerokie potencjalne zastosowanie w bezpiecznym przesyłaniu informacji, rozwoju komputerów kwantowych i nowoczesnych czujników.

Źródło: https://wiadomosci.wp.pl/nagroda-nobla-z-fizyki-przyznana-jest-werdykt-ze-sztokholmu-6819315214846816a

To zapowiedź apokalipsy czy może zwykłe zjawisko atmosferyczne?

Fot. źródło: Lubuscy Łowcy Burz, geekweek, https://geekweek.interia.pl/meteorologia/news-reka-boga-nad-polska-to-zapowiedz-apokalipsy-czy-moze-zwykle,nId,6297843?parametr=embed_linki

Wszystko wskazuje na to, że jest to wyjątkowo ciekawa chmura szelfowa, zwana inaczej wałem szkwałowym. Charakterystyczny klin znajdujący się pod chmurą macierzystą powstaje wskutek opadania chłodnego powietrza z jednej strony i wznoszenia się powietrza ciepłego z drugiej. Zdjęcie wykonane zostało w Krzyżu Wielkopolskim i udostępnione w mediach społecznościowych.

Źródło: https://geekweek.interia.pl/meteorologia/news-reka-boga-nad-polska-to-zapowiedz-apokalipsy-czy-moze-zwykle,nId,6297843?parametr=embed_linki

Szkodliwe dla zdrowia światło LED

Fot. źródło: WP, https://fotoblogia.pl/led-y-sa-niebezpieczne-dla-swiata-widac-to-z-kosmosu,6814703289436992a. Źródło zdjęć: Uniwersytet w Exter.

Jednym ze sposobów oszczędzania energii jest korzystanie ze świateł ledowych. Te niestety są niekorzystne zarówno dla ludzi, jak i zwierząt. Wzrastająca liczba lamp LED przyczynia się do większego zanieczyszczenia świetlnego barwą białą, niebieską i zielonkawą. To natomiast przekłada się na funkcjonowanie ludzi, jak i zwierząt. Organizmy wystawione na wspomniane barwy ograniczają wydzielanie melatoniny, czyli hormonu odpowiedzialnego za regenerację i sen.

Źródło: https://fotoblogia.pl/led-y-sa-niebezpieczne-dla-swiata-widac-to-z-kosmosu,6814703289436992a

Czy będzie tani prąd dzięki odkryciu na Księżycu?

Fot. źródło: https://gadzetomania.pl/chiny-odkryly-na-ksiezycu-nowy-mineral-changesite-y-moze-byc-paliwem-przyszlosci,6811990440213120a

Changesite-(Y) to nazwa nowego minerału, jaki chińscy naukowcy odkryli w próbkach pobranych z Księżyca podczas misji Chang’e-5. Odkryta przez Chińczyków próbka nowego minerału ma zaledwie 10 mikronów, ale zawiera w składzie hel-3 – izotop, którego zasoby mogą zaspokoić energetyczne potrzeby naszej planety przez tysiące lat. Mimo mikroskopijnych rozmiarów próbki minerału Chiny zdecydowały się na szybki powrót na Księżyc i już teraz deklarują trzy kolejne misje mające zbadać jego powierzchnię. Changesite-(Y)  jest szóstym pozaziemskim pierwiastkiem, jaki odkryto na Srebrnym Globie.

Źródło: https://gadzetomania.pl/chiny-odkryly-na-ksiezycu-nowy-mineral-changesite-y-moze-byc-paliwem-przyszlosci,6811990440213120a

Kto wynalazł energetyczny przetwornik akumulacyjno-rozproszeniowy?

Lucjan Łągiewka. Fot. źródło: http://zsrudnik.edu.pl › e-twining › prezentacje

Energetyczny przetwornik akumulacyjno-rozproszeniowy – EPAR  to idea oraz prototyp amortyzatora zderzeń zwane potocznie zderzakiem Łągiewki.

Lucjan Łągiewka jest konstruktorem urządzenia, które powoduje zamianę energii kinetycznej obiektu na energię kinetyczną urządzenia, które jest w tym obiekcie. Nowatorstwo technologii EPAR polega na tym, że energia kinetyczna rozpędzonych mas jest pochłaniana tuż przed zderzeniem całych obiektów, a następnie, po przekazaniu jej do mechanicznego wirnikowego akumulatora energii, może być ona dowolnie długo rozpraszana. Korzyści ze stosowania technologii EPAR są ogromne, np. w przemyślę samochodowym, stoczniowym, przy budowie wind. Zderzające się obiekty unikają zniszczenia, gdy ich energia nie wykonuje niszczącej pracy, lecz zostaje szybko przekazana do mechanicznego akumulatora, który ją powoli rozprasza. Testy EPAR wykazały redukcję siły zderzenia o 50–90%.

Istnieje zasada w fizyce, że jeśli dwa układy poruszają się ze zmienną w czasie prędkością względem siebie, to występują w nich siły bezwładności. Inaczej mówiąc, jeżeli występują dwa obiekty nieinercyjne, to obowiązuje dla nich tzw. zasada d’Alemberta. Przykładowo: jeśli samochód jedzie ze stałą prędkością, to sił tych nie ma, a jeżeli przyhamuje to działają na nas siły bezwładności. Okazuje się, że jeżeli jest więcej niż dwa obiekty nieinercyjne, to wypadkowy efekt inercyjności jest inny niż wynikający z zasady d’Alemberta, według której hamowanie pociąga za sobą działanie siły bezwładności proporcjonalnej do wielkości masy i opóźnienia.

W 1995 i 1996 r. Łągiewka chciał opatentować wynalazek. Zgłoszenia opublikowano, ale patenty odrzucono ze względu na nieprawidłowości w opisie. W 2010 r. do zespołu badawczego EPAR dotarła informacja, że Malcolm Smith, jeden z naukowców z Cambridge,  opatentował w USA, a potem w Japonii i Europejskim Urzędzie Patentowym, rozwiązanie tożsame z prototypem EPAR. 5 października 2011 r. Międzynarodowa Federacja Organizacji Wynalazczych nagrodziła Lucjana Łągiewkę i technologię EPAR tytułem “Najlepszy Wynalazek I Dekady XXI wieku”.

Czy jest możliwe, aby dwóch naukowców wpadło na ten sam pomysł niezależnie od siebie? Prawnicy Anglika uznali, że ponieważ rozwiązania Łągiewki nie otrzymały ochrony patentowej, to nie uznają jego pierwszeństwa i sprawę uznają za zamkniętą.

Źródła:

https://web.archive.org/web/20140111190650/http:/www.sprawynauki.waw.pl/?section=article&art_id=167

https://web.archive.org/web/20141219121922/http:/epar.pl/index.php?pl_badania-naukowe,79

https://www.rp.pl/nauka/art14058981-wsparcie-dla-polaka-wynalazcy-w-sporze-z-cambrigde

Czy istnieje piąta siła natury?

Fot. Źródło: Kopalnia Wiedzy, https://kopalniawiedzy.pl/sciana-domeny-pole-skalarne-piata-sila-natury,35133

Część z galaktyk karłowatych nie połączyła się dotychczas z Drogą Mleczną czy innymi wielkimi galaktykami. Zamiast znajdować się w różnych punktach halo, orbitują one wokół jednej płaszczyzny. Takie rozłożenie galaktyk karłowatych jest od dawna przedmiotem sporów. Standardowy model kosmologiczny opisuje wszechświat złożony z ciemnej energii, ciemnej materii i materii widzialnej. Astrofizyk Aneesh Naik i fizyk cząstek Clare Burrage z University of Nottingham uważają, że istnienie piątej siły natury może wyjaśniać rozkład galaktyk karłowatych wokół Drogi Mlecznej i innych wielkich galaktyk.

Źródło: https://kopalniawiedzy.pl/sciana-domeny-pole-skalarne-piata-sila-natury,35133

Nagroda Nobla w dziedzinie chemii w 2021 r.

Fot. źródło: Tweet, https://twitter.com/NobelPrize/status/1445687884158160904/photo/1

Nagroda Nobla w dziedzinie chemii w 2021 r. została przyznana Davidowi MacMillanowi oraz Benjaminowi Listowi „za rozwój asymetrycznej katalizy organicznej”. Do czasu tego odkrycia przyjmowano, że istnieją tylko dwa rodzaje katalizatorów, czyli substancji przyspieszających przebieg reakcji chemicznych. Są to enzymy oraz metale. Naukowcy dowiedli zaś, że istnieje jeszcze asymetryczna kataliza organiczna, która wykorzystuje małe cząsteczki organiczne. Są one znacznie mniejsze od enzymów, co ułatwia ich produkcję. Dzięki tym cechom katalizatory są bardziej przyjazne dla środowiska, ale też tanie w produkcji.

Źródło:

https://www.products.pcc.eu/pl/blog/10-najwazniejszych-wydarzen-w-dziedzinie-chemii-w-2019r/ 

https://www.polskieradio.pl/398

Multiwitaminy w nadmiarze mogą doprowadzić do problemów zdrowotnych

Fot. źródło: poradnikzdrowie.pl, https://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/leki/przyjmowanie-lekow-czym-popijac-lekarstwa-aa-96bD-Kea2-YzXm.html. Autor: thinkstockphotos.com.

Nie ma dowodów na to, że przyjmowanie witaminowych suplementów daje wymierne korzyści zdrowotne. Tymczasem wiele osób „leczy się” w ten sposób na własną rękę, bez kontroli specjalisty. – Często pacjenci mają większe zaufanie do reklam suplementów niż do sprawdzonego leczenia farmakologicznego. Przyjmowanie takich środków bez konsultacji z lekarzem może prowadzić do poważnych zaburzeń w organizmie i problemów zdrowotnych.

https://portal.abczdrowie.pl/multiwitaminy-nie-dzialaja-w-nadmiarze-moga-doprowadzic-do-zatrzymania-akcji-serca